Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας – ΕΚΚΟΜΕΔ είναι ο εθνικός φορέας για τον κινηματογράφο και την οπτικοακουστική δημιουργία στην Ελλάδα.

Στη σημερινή του μορφή συγκεντρώνει σε έναν ενιαίο οργανισμό δύο μεγάλες διαδρομές της δημόσιας πολιτικής για τον οπτικοακουστικό τομέα: την ιστορική αποστολή στήριξης και ανάπτυξης του ελληνικού κινηματογράφου και τη νεότερη πολιτική προσέλκυσης επενδύσεων, ανάπτυξης της οπτικοακουστικής παραγωγής, τεχνολογικής καινοτομίας και ενίσχυσης της εξωστρέφειας.

Η ιστορία του, όμως, δεν ξεκινά με την ίδρυση του ΕΚΚΟΜΕΔ το 2024.

Οι θεσμικές του ρίζες φτάνουν περισσότερο από μισό αιώνα πίσω, στο 1970, και ακολουθούν ουσιαστικά την ίδια την εξέλιξη του ελληνικού κινηματογράφου: από την εποχή της μεγάλης εμπορικής παραγωγής και της κρίσης της δεκαετίας του 1970, στην ανάδειξη της κινηματογραφικής δημιουργίας ως πεδίου δημόσιας πολιτιστικής πολιτικής, στη διεθνή παρουσία του ελληνικού σινεμά και, αργότερα, στη διαμόρφωση μιας σύγχρονης οπτικοακουστικής δημιουργικής οικονομίας.

1970 Οι θεσμικές ρίζες

Η πρώτη θεσμική αφετηρία του σημερινού ΕΚΚΟΜΕΔ βρίσκεται στο 1970, όταν ιδρύθηκε η Γενική Κινηματογραφικών Επιχειρήσεων, ως θυγατρική της Ελληνικής Τράπεζας Βιομηχανικής Αναπτύξεως (ΕΤΒΑ).

Η δημιουργία της αντανακλούσε την αντίληψη της εποχής για τον κινηματογράφο και ως παραγωγική και βιομηχανική δραστηριότητα. Η αρχική της λειτουργία ήταν περιορισμένη και επικεντρωνόταν κυρίως στην παραγωγή και χρηματοδότηση κινηματογραφικών έργων.

Μετά τη Μεταπολίτευση, ο οργανισμός άρχισε σταδιακά να αλλάζει προσανατολισμό. Υπό την προεδρία του σημαντικού σκηνοθέτη και συγγραφέα Γιώργου Τζαβέλλα, πραγματοποιήθηκαν ανοίγματα προς νεότερους δημιουργούς και υποστηρίχθηκαν νέες κινηματογραφικές παραγωγές. Την περίοδο αυτή η Γενική Κινηματογραφικών Επιχειρήσεων μετονομάστηκε σε Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου – ΕΚΚ.

Η εξέλιξη αυτή συνέπεσε με μια περίοδο βαθιάς αλλαγής για τον ελληνικό κινηματογράφο.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 το προηγούμενο μοντέλο της ελληνικής κινηματογραφικής βιομηχανίας άρχισε να αντιμετωπίζει σοβαρή κρίση. Η εξάπλωση της τηλεόρασης, η μεγάλη μείωση των εισιτηρίων, το κλείσιμο κινηματογραφικών αιθουσών και η συρρίκνωση της εμπορικής παραγωγής άλλαξαν ριζικά τις οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργούνταν και διανέμονταν οι ελληνικές ταινίες.

Μέσα σε αυτή τη μετάβαση έγινε σταδιακά σαφές ότι η ελληνική κινηματογραφική δημιουργία χρειαζόταν ένα σταθερό θεσμικό πλαίσιο δημόσιας υποστήριξης.

1981–1986 Ο κινηματογράφος ως δημόσια πολιτιστική πολιτική

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 διαμορφώθηκε μια νέα περίοδος για την κρατική κινηματογραφική πολιτική.

Το 1981, με τη Μελίνα Μερκούρη στο Υπουργείο Πολιτισμού, η στήριξη του ελληνικού κινηματογράφου απέκτησε κεντρική θέση στην πολιτιστική πολιτική της χώρας. Την ίδια χρονιά, Πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου ορίστηκε ο συγγραφέας, κριτικός και σημαντική προσωπικότητα του ελληνικού κινηματογράφου Παύλος Ζάννας.

Η περίοδος αυτή οδήγησε σε μια σημαντική θεσμική τομή: τον ν. 1597/1986 για την προστασία και ανάπτυξη της κινηματογραφικής τέχνης και την ενίσχυση της ελληνικής κινηματογραφίας.

Με τον νόμο αυτό, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου απέκτησε πλέον κεντρικό θεσμικό ρόλο στην άσκηση της δημόσιας κινηματογραφικής πολιτικής. Η αποστολή του δεν περιοριζόταν στη χρηματοδότηση παραγωγών. Συνδεόταν με την προστασία, την ανάπτυξη και τη διάδοση της κινηματογραφικής τέχνης και με την παρουσία του ελληνικού κινηματογράφου στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Σε μια εποχή κατά την οποία οι παραδοσιακές οικονομικές δομές της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής είχαν αποδυναμωθεί σημαντικά, το ΕΚΚ εξελίχθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα στον βασικό δημόσιο χρηματοδότη της εγχώριας κινηματογραφικής παραγωγής.

Παράλληλα, υποστήριξε τη διανομή ελληνικών ταινιών, κινηματογραφικά φεστιβάλ, τη συμμετοχή της Ελλάδας σε διεθνείς κινηματογραφικές αγορές και την προσπάθεια των ελληνικών έργων να αποκτήσουν διεθνή παρουσία.

Από τη δεκαετία του 1990 σε μια περισσότερο διεθνή κινηματογραφία

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, το περιβάλλον άρχισε σταδιακά να μεταβάλλεται.

Η ελληνική κινηματογραφία αναζητούσε νέες μορφές παραγωγής και χρηματοδότησης, ενώ η ευρωπαϊκή συνεργασία αποκτούσε ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Οι διεθνείς συμπαραγωγές, τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, τα φεστιβάλ και οι κινηματογραφικές αγορές άρχισαν να αποτελούν όλο και σημαντικότερο μέρος της παραγωγικής διαδρομής μιας ελληνικής ταινίας.

Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου εξελίχθηκε μαζί με αυτές τις αλλαγές, ενισχύοντας την ανάπτυξη και παραγωγή ελληνικών έργων, τις συμπαραγωγές και τη διεθνή παρουσία του ελληνικού κινηματογράφου.

Το θεσμικό πλαίσιο εκσυγχρονίστηκε εκ νέου με τον ν. 3905/2010, ο οποίος αποτέλεσε για τα επόμενα χρόνια βασικό σημείο αναφοράς για την κινηματογραφική πολιτική της χώρας και επαναπροσδιόρισε τη λειτουργία του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου σε ένα νέο οπτικοακουστικό και ευρωπαϊκό περιβάλλον.

Η περίοδος αυτή συνέπεσε και με την ανάδειξη μιας νέας γενιάς Ελλήνων δημιουργών, με αυξανόμενη παρουσία σε μεγάλα διεθνή φεστιβάλ, αγορές και διοργανώσεις. Η διεθνής κυκλοφορία ελληνικών ταινιών και η ανάπτυξη ευρωπαϊκών και διεθνών συμπαραγωγών ενίσχυσαν σταδιακά τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό κινηματογραφικό χάρτη.

2017 Μια δεύτερη διαδρομή αρχίζει: το ΕΚΟΜΕ

Στα τέλη της δεκαετίας του 2010, μια δεύτερη θεσμική διαδρομή άρχισε να αναπτύσσεται παράλληλα με εκείνη του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου.

Η διεθνής οπτικοακουστική αγορά είχε πλέον αλλάξει ριζικά. Η ανάπτυξη των ψηφιακών πλατφορμών, η διεθνοποίηση της παραγωγής, η αύξηση των τηλεοπτικών σειρών υψηλού προϋπολογισμού και ο ανταγωνισμός μεταξύ χωρών για την προσέλκυση γυρισμάτων δημιουργούσαν ένα εντελώς νέο περιβάλλον.

Το 2017 θεσπίστηκε το πλαίσιο για το Εθνικό Κέντρο Οπτικοακουστικών Μέσων και Επικοινωνίας – ΕΚΟΜΕ.

Με τον ν. 4487/2017 δημιουργήθηκε παράλληλα ένα νέο επενδυτικό κίνητρο για την οπτικοακουστική παραγωγή: το ελληνικό Cash Rebate.

Για πρώτη φορά, η ελληνική πολιτική για τον οπτικοακουστικό τομέα απέκτησε σε αυτή την κλίμακα ένα εργαλείο που συνέδεε άμεσα την παραγωγή οπτικοακουστικών έργων με την οικονομική δραστηριότητα που πραγματοποιούνταν στην Ελλάδα.

Κινηματογραφικές ταινίες, τηλεοπτικές σειρές, ντοκιμαντέρ, animation και, στη συνέχεια, άλλες μορφές οπτικοακουστικού περιεχομένου μπορούσαν να ενισχυθούν με βάση τις επιλέξιμες δαπάνες που πραγματοποιούσαν στη χώρα.

Η λειτουργία του κινήτρου συνέβαλε στην ανάπτυξη μιας νέας παραγωγικής δυναμικής και στη μεγαλύτερη παρουσία της Ελλάδας στον διεθνή ανταγωνισμό για οπτικοακουστικές παραγωγές.

Παράλληλα με το επενδυτικό κίνητρο, το ΕΚΟΜΕ ανέπτυξε δράσεις για την οπτικοακουστική παιδεία, την έρευνα, την τεκμηρίωση και την ανάπτυξη του ευρύτερου οπτικοακουστικού τομέα.

Έτσι, στις αρχές της δεκαετίας του 2020, στην Ελλάδα λειτουργούσαν παράλληλα δύο δημόσιοι οργανισμοί με διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές αποστολές: το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, με επίκεντρο την κινηματογραφική δημιουργία και την επιλεκτική χρηματοδότηση, και το ΕΚΟΜΕ, με επίκεντρο τα επενδυτικά κίνητρα και την ανάπτυξη του ευρύτερου οπτικοακουστικού τομέα.

2024 Δύο διαδρομές ενώνονται

Το 2024 αποτελεί το επόμενο μεγάλο θεσμικό ορόσημο.

Με τον ν. 5105/2024, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου και το ΕΚΟΜΕ ενοποιήθηκαν σε έναν νέο οργανισμό: το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας – ΕΚΚΟΜΕΔ.

Η ενοποίηση δεν αποτέλεσε απλώς μια διοικητική συγχώνευση δύο φορέων.

Συγκέντρωσε για πρώτη φορά κάτω από έναν ενιαίο εθνικό οργανισμό δύο διαφορετικές αλλά αλληλένδετες όψεις της οπτικοακουστικής πολιτικής: από τη μία πλευρά, τον κινηματογράφο ως τέχνη, πολιτισμό και δημιουργική έκφραση και, από την άλλη, την οπτικοακουστική παραγωγή ως δημιουργική οικονομία, επένδυση, απασχόληση και τεχνολογική ανάπτυξη.

Ο νέος φορέας ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Σεπτέμβριο του 2024, αναλαμβάνοντας τόσο τη συνέχεια των υποχρεώσεων και των προγραμμάτων των δύο προηγούμενων οργανισμών όσο και τον σχεδιασμό μιας νέας, ενιαίας πολιτικής.

Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΚΚΟΜΕΔ ανέλαβε τη διαχείριση των επενδυτικών κινήτρων για την οπτικοακουστική παραγωγή, των επιλεκτικών προγραμμάτων στήριξης του ελληνικού κινηματογράφου και δράσεων διεθνούς παρουσίας, εκπαίδευσης, καινοτομίας και οπτικοακουστικής πολιτικής.

Ταυτόχρονα, ανέλαβε μια σημαντική μεταβατική ευθύνη: την ολοκλήρωση και αποπληρωμή επενδυτικών σχεδίων και κινηματογραφικών έργων που είχαν ενταχθεί στα προηγούμενα χρηματοδοτικά καθεστώτα.

2024–2026 Η μετάβαση σε έναν ενιαίο φορέα

Τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του ΕΚΚΟΜΕΔ αποτέλεσαν περίοδο ενοποίησης αλλά και επιτάχυνσης.

Η μετάβαση απαιτούσε την ενοποίηση διαφορετικών διοικητικών λειτουργιών, χρηματοδοτικών εργαλείων και οργανωτικών δομών, χωρίς να διακοπεί η εξυπηρέτηση εκατοντάδων ενεργών επενδυτικών και κινηματογραφικών σχεδίων.

Παράλληλα, το ΕΚΚΟΜΕΔ συνέχισε την αποπληρωμή έργων του Cash Rebate, την υλοποίηση των επιλεκτικών προγραμμάτων του ελληνικού κινηματογράφου και τη χρηματοδότηση δράσεων προώθησης, διανομής, φεστιβάλ και εξωστρέφειας.

Η περίοδος αυτή σηματοδότησε σταδιακά και μια αλλαγή κλίμακας: από τη συνύπαρξη επιμέρους χρηματοδοτικών μηχανισμών προς μια ενιαία στρατηγική για ολόκληρο τον οπτικοακουστικό δημιουργικό τομέα.

2026 Το επόμενο θεσμικό βήμα

Με τον ν. 5324/2026, η θεσμική και χρηματοδοτική αρχιτεκτονική του ΕΚΚΟΜΕΔ εξελίχθηκε περαιτέρω.

Το νέο πλαίσιο διευρύνει τα εργαλεία δημόσιας πολιτικής για τον κινηματογράφο και την οπτικοακουστική δημιουργία και δημιουργεί τη βάση για τη νέα γενιά χρηματοδοτικών προγραμμάτων που τίθενται σε εφαρμογή από το 2027.

Στο νέο περιβάλλον, το ΕΚΚΟΜΕΔ καλείται να λειτουργήσει όχι απλώς ως φορέας διαχείρισης επιμέρους ενισχύσεων αλλά ως ο οργανισμός που συνδέει σε μία συνολική πολιτική:

– τη στήριξη της ελληνικής κινηματογραφικής δημιουργίας,
– την προσέλκυση και ανάπτυξη οπτικοακουστικών παραγωγών,
– τη διεθνή παρουσία και εξωστρέφεια,
– την εκπαίδευση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων,
– την καινοτομία και τις νέες τεχνολογίες,
– την οπτικοακουστική κληρονομιά,
– την έρευνα και την τεκμηρίωση,
– τη διαμόρφωση δημόσιας πολιτικής για έναν τομέα που μεταβάλλεται διαρκώς.

Σήμερα: Πολιτισμός, δημιουργία και ανάπτυξη

Περισσότερα από πενήντα χρόνια μετά την πρώτη θεσμική αφετηρία του 1970, το ΕΚΚΟΜΕΔ εκφράζει μια πολύ ευρύτερη αντίληψη για τον ρόλο ενός σύγχρονου δημόσιου οργανισμού στον κινηματογράφο και τα οπτικοακουστικά μέσα.

Ο κινηματογράφος παραμένει στον πυρήνα της αποστολής του.

Ταυτόχρονα, όμως, ο κόσμος μέσα στον οποίο δημιουργούνται, παράγονται και διανέμονται σήμερα οι οπτικοακουστικές ιστορίες έχει αλλάξει. Κινηματογράφος, τηλεόραση, streaming, animation, video games, immersive και νέες ψηφιακές μορφές δημιουργίας συναντώνται όλο και περισσότερο. Η τεχνολογία μετασχηματίζει τον τρόπο παραγωγής και διανομής. Οι διεθνείς συμπαραγωγές και οι παγκόσμιες πλατφόρμες καταργούν πολλά από τα παλαιότερα γεωγραφικά όρια. Νέα επαγγέλματα και νέες δεξιότητες εμφανίζονται διαρκώς.

Σε αυτό το περιβάλλον, το ΕΚΚΟΜΕΔ αντιμετωπίζει τον κινηματογράφο και την οπτικοακουστική δημιουργία ταυτόχρονα ως πολιτιστικό αγαθό και δημιουργική οικονομία.

Στηρίζει τον δημιουργό και το έργο του, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί τις συνθήκες για περισσότερη παραγωγή στην Ελλάδα, νέες επενδύσεις, θέσεις εργασίας, ανάπτυξη δεξιοτήτων και διεθνείς συνεργασίες.

Στηρίζει το ελληνικό σινεμά, αλλά ταυτόχρονα εργάζεται ώστε η Ελλάδα να αποτελεί έναν σύγχρονο και ανταγωνιστικό τόπο για την παραγωγή διεθνών οπτικοακουστικών έργων.

Επενδύει στη νέα δημιουργία, χωρίς να αποσυνδέεται από την κινηματογραφική και οπτικοακουστική κληρονομιά της χώρας.

Και συνδέει τη δημόσια χρηματοδότηση με την εξωστρέφεια, την εκπαίδευση, την καινοτομία, την τεχνολογία και τη γνώση.

Αυτή η διπλή διάσταση βρίσκεται στον πυρήνα της σημερινής ταυτότητας του ΕΚΚΟΜΕΔ.

Από το 1970 στο αύριο

Η διαδρομή από τη Γενική Κινηματογραφικών Επιχειρήσεων του 1970, στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, στο ΕΚΟΜΕ και τελικά στο ΕΚΚΟΜΕΔ αποτυπώνει περισσότερο από μια σειρά οργανωτικών μεταβολών.

Αποτυπώνει την εξέλιξη του τρόπου με τον οποίο η Ελλάδα αντιλαμβάνεται τον κινηματογράφο και την οπτικοακουστική δημιουργία.

Από την παραγωγή κινηματογραφικών ταινιών στη συγκρότηση μιας δημόσιας πολιτικής για τον ελληνικό κινηματογράφο.

Από την εθνική χρηματοδότηση στις ευρωπαϊκές συμπαραγωγές και τη διεθνή κυκλοφορία.

Από την κινηματογραφική παραγωγή στην ευρύτερη οπτικοακουστική δημιουργική οικονομία.

Από τα παραδοσιακά μέσα στις νέες τεχνολογίες και στις νέες μορφές αφήγησης.

Σήμερα, το ΕΚΚΟΜΕΔ συνεχίζει αυτή τη διαδρομή με έναν ενιαίο στόχο: να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε περισσότερες ιδέες να μπορούν να γίνονται έργα στην Ελλάδα και περισσότερα ελληνικά έργα και δημιουργοί να μπορούν να συναντούν το κοινό τους στην Ελλάδα και στον κόσμο.

Στηρίζουμε την ελληνική δημιουργία. Ανοίγουμε δρόμους στον κόσμο.